پیشگیری بهترازدرمان است     ــ    
 
اعمال ماه مبارک رمضان 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

به نام خداوند بخشنده مهربان

سوره بقره آیه مبارکه 183و184و185

يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلىَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون ترجمه :اى اهل ايمان، بر شما هم روزه واجب گرديد چنان كه امم گذشته را فرض شده بود، و اين دستور براى آن است كه پاك و پرهيزكار شويد.

أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ  فَمَن كاَنَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلىَ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ  وَ عَلىَ الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ  فَمَن تَطَوَّعَ خَيرْا فَهُوَ خَيرْ لَّهُ  وَ أَن تَصُومُواْ خَيرْ لَّكُمْ  إِن كُنتُمْ تَعْلَمُون :ترجمه : روزهايى به شماره معيّن روزه داريد (تمام ماه رمضان)، و هر كسى از شما مريض باشد يا مسافر، به شماره آن از روزهاى غير ماه رمضان روزه دارد، و كسانى كه روزه را به زحمت توانند داشت عوض هر روز فدا دهند آن قدر كه فقير گرسنه‏اى سير شود، و هر كس بر نيكى بيفزايد آن براى او بهتر است. و (بى‏تعلّل) روزه داشتن براى شما بهتر خواهد بود اگر (فوايد آن را) بدانيد.

شهَرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى‏ وَ الْفُرْقَانِ  فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشهَّْرَ فَلْيَصُمْهُ  وَ مَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلىَ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ  يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبرِّواْ اللَّهَ عَلىَ‏ مَا هَدَئكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون

ترجمه : ماه رمضان ماهى است كه قرآن در آن نازل شده براى هدايت بشر و براى راهنمايى و امتياز حق از باطل، پس هر كه دريابد ماه رمضان را بايد آن را روزه بدارد، و هر كه ناخوش يا در سفر باشد (به شماره آنچه روزه خورده است) از ماهاى ديگر روزه دارد، كه خداوند براى شما حكم را آسان خواسته و تكليف را مشكل نگرفته، و خواسته تا اينكه عدد روزه را تكميل كرده و خدا را به عظمت ياد كنيد كه شما را هدايت فرمود، باشد كه (از اين نعمت بزرگ) سپاسگزار شويد .

تفسير:

 روزه سر چشمه تقوا

به دنبال چند حكم مهم اسلامى كه در آيات پيشين گذشت در آيات مورد بحث به بيان يكى ديگر از اين احكام كه از مهمترين عبادات محسوب مى‏شود مى‏پردازد و آن روزه است، و با همان لحن تاكيد آميز گذشته مى‏گويد:" اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد روزه بر شما نوشته شده است آن گونه كه بر امتهايى كه قبل از شما بودند نوشته شده بود" يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ

و بلافاصله فلسفه اين عبادت انسان‏ساز و تربيت‏آفرين را در يك جمله كوتاه اما بسيار پرمحتوا چنين بيان مى‏كند:" شايد پرهيزكار شويد لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

آرى روزه چنان كه شرح آن خواهد آمد عامل مؤثرى است براى پرورش                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 624

 روح تقوا و پرهيزگارى در تمام زمينه‏ها و همه ابعاد.

از آنجا كه انجام اين عبادت با محروميت از لذائذ مادى و مشكلاتى- مخصوصا در فصل تابستان- همراه است تعبيرات مختلفى در آيه فوق به كار رفته كه روح انسان را براى پذيرش اين حكم آماده سازد.

نخست با خطاب يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى مؤمنان! سپس بيان اين حقيقت كه روزه اختصاص به شما ندارد، بلكه در امتهاى پيشين نيز بوده است.

و سرانجام بيان فلسفه آن و اينكه اثرات پربار اين فريضه الهى صد در صد عائد خود شما مى‏شود، آن را يك موضوع دوست داشتنى و گوارا مى‏سازد.

در حديثى از امام صادق نقل شد كه فرمود:

لذة ما فى النداء ازال تعب العبادة و العناء

لذت خطاب" يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا" آن چنان است كه سختى و مشقت اين عبادت را از بين برده است.

در آيه بعد براى اينكه باز از سنگينى روزه كاسته شود چند دستور ديگر را در اين زمينه بيان مى‏فرمايد نخست مى‏گويد:

چند روز معدودى را بايد روزه بداريدأَيَّاماً مَعْدُوداتٍ).

چنان نيست كه مجبور باشيد تمام سال يا قسمت مهمى از آن را روزه بگيريد بلكه روزه تنها بخش كوچكى از آن را اشغال مى‏كند.

ديگر اينكه:" كسانى كه از شما بيمار يا مسافر باشند و روزه گرفتن براى آنها مشقت داشته باشد از اين حكم معافند و بايد روزهاى ديگرى را بجاى آن روزه بگيرند فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ

سوم كسانى كه با نهايت زحمت بايد روزه بگيرند مانند پير مردان

__________________________________________________

1- مجمع البيان ذيل آيه مورد بحث

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 625

و پير زنان و بيماران مزمن كه بهبودى براى آنها نيست لازم نيست مطلقا روزه بگيرند، بلكه بايد بجاى آن كفاره بدهند، مسكينى را اطعام كند وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ1

و آن كس كه مايل باشد بيش از اين در راه خدا اطعام كنند براى او بهتر است فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ2

و بالاخره در پايان آيه اين واقعيت را بازگو مى‏كند كه" روزه گرفتن براى شما بهتر است اگر بدانيد وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

گرچه بعضى خواسته‏اند اين جمله را دليل بر اين بگيرند كه روزه در آغاز تشريع، واجب تخييرى بوده و مسلمانان مى‏توانستند روزه بگيرند يا بجاى آن" فديه" بدهند تا تدريجا به روزه گرفتن عادت كنند و بعد اين حكم نسخ

__________________________________________________

1- يطيقونه" از ماده" طوق" در اصل به معنى حلقه‏اى است كه به گردن مى‏اندازند و يا بطور طبيعى در گردن وجود دارد (مانند حلقه رنگين گردن بعضى از پرندگان) سپس به معنى نهايت توانايى به كار رفته است، جمله" يطيقونه" در اينجا با توجه به اينكه ضمير آخر آن به روزه بر مى‏گردد مفهومش اين است كه براى انجام روزه نهايت توانايى خود را بايد به كار برند يعنى شديدا به زحمت بيفتند، و اين در مورد پيران و بيماران غير قابل علاج مى‏باشد، بنا بر اين آنها از حكم روزه معافند، و تنها بجاى آن فديه مى‏پردازند (ولى بيمارانى كه بهبودى مى‏يابند موظفند قضاى روزه را بگيرند).

بعضى نيز گفته‏اند مفهوم جمله" يطيقونه" اين است كه در گذشته توانايى داشته‏اند (كانوا يطيقونه) و الان توانايى ندارند در بعضى از روايات نيز همين معنى آمده است

به هر حال حكم بالا نسخ نشده و امروز هم به قوت خود باقى است و اينكه بعضى گفته‏اند روزه در آغاز به صورت واجب تخييرى بوده و مردم مى‏توانستند روزه بگيرند و يا فديه بدهند با قرائن موجود در آيه نمى‏سازد و دليلى بر آن نداريم.

2- بعضى جمله" تطوع خير" را اشاره به روزه‏هاى مستحبى مى‏دانند و بعضى ديگر گفته‏اند مفهوم جمله اين است كه با توجه به اهميت و فلسفه روزه بايد آن را از روى ميل و رغبت انجام داد نه از روى كراهت و اجبار.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 626

شده و صورت وجوب عينى پيدا كرده است.

ولى ظاهر اين است كه اين جمله تاكيد ديگرى بر فلسفه روزه است، و اينكه اين عبادت- همانند سائر عبادات- چيزى بر جاه و جلال خدا نمى‏افزايد بلكه تمام سود و فائده آن عائد عبادت كنندگان مى‏شود.

شاهد اين سخن تعبيرهاى مشابه آن است كه در آيات ديگر قرآن به چشم مى‏خورد، مانند ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ كه بعد از حكم وجوب نماز جمعه ذكر شده است (سوره جمعه آيه 9).

و در آيه سوره عنكبوت مى‏خوانيم: وَ إِبْراهِيمَ إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقُوهُ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ:" او به بت پرستان گفت: خدا را پرستش كنيد و از او بپرهيزيد، اين براى شما بهتر است اگر بدانيد".

و به اين ترتيب روشن مى‏شود كه جمله" أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ" خطاب به همه روزه‏داران است نه گروه خاصى از آنها.

آخرين آيه مورد بحث زمان روزه و قسمتى از احكام و فلسفه‏هاى آن را شرح مى‏دهد نخست مى‏گويد:" آن چند روز معدود را كه بايد روزه بداريد ماه رمضان است" (شَهْرُ رَمَضانَ).

همان ماهى كه قرآن در آن نازل شده" الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ.

همان قرآنى كه مايه هدايت مردم، و داراى نشانه‏هاى هدايت، و معيارهاى سنجش حق و باطل است" (هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ).

سپس بار ديگر حكم مسافران و بيماران را به عنوان تاكيد بازگو كرده مى‏گويد:" كسانى كه در ماه رمضان در حضر باشند بايد روزه بگيرند، اما آنها كه بيمار يا مسافرند روزهاى ديگرى را بجاى آن روزه مى‏گيرند" (فَمَنْ شَهِدَ                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 627

 مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ

تكرار حكم مسافر و بيمار در اين آيه و آيه قبل ممكن است از اين نظر باشد كه بعضى به گمان اينكه خوردن روزه مطلقا كار خوبى نيست به هنگام بيمارى و سفر اصرار داشته باشند روزه بگيرند، لذا قرآن با تكرار اين حكم مى‏خواهد به مسلمانان بفهماند همانگونه كه روزه گرفتن براى افراد سالم يك فريضه الهى است افطار كردن هم براى بيماران و مسافران يك فرمان الهى مى‏باشد كه مخالفت با آن گناه است.

در قسمت آخر آيه بار ديگر به فلسفه تشريع روزه پرداخته مى‏گويد:

" خداوند راحتى شما را مى‏خواهد و زحمت شما را نمى‏خواهد" يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ).

اشاره به اينكه روزه داشتن گرچه در ظاهر يك نوع سختگيرى و محدوديت است اما سرانجامش راحتى و آسايش انسان مى‏باشد، هم از نظر معنوى و هم از لحاظ مادى (چنان كه در بحث فلسفه روزه خواهد آمد).

اين جمله ممكن است به اين نكته نيز اشاره باشد كه فرمانهاى الهى مانند فرمان حاكمان ستمگر نيست، بلكه در مواردى كه انجام آن مشقت شديد داشته باشد وظيفه آسانترى قائل مى‏شود، لذا حكم روزه را با تمام اهميتى كه دارد از بيماران و مسافران و افراد ناتوان برداشته است.

 

سپس اضافه مى‏كند:" هدف آن است كه شما تعداد اين روزها را كامل كنيد" (وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ

 

__________________________________________________

بعضى از مفسران جمله من شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ را به مساله رؤيت هلال و مشاهده ماه تفسير كرده‏اند، و گفته‏اند هر كس ماه را ببيند روزه بر او واجب مى‏گردد، ولى اين تفسير بسيار بعيد به نظر مى‏رسد و حق همان است كه در بالا گفته شد كه با جمله‏هاى قبل و بعد آيه هماهنگ است و در روايات ائمه اهل بيت (ع) نيز وارد شده است.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 628

يعنى بر هر انسان سالمى لازم است در سال يك ماه روزه بدارد، چرا كه براى پرورش جسم و جان او لازم است، به همين دليل اگر ماه رمضان بيمار يا در سفر بوديد بايد به تعداد اين ايام روزه را قضا كنيد تا عدد مزبور كامل گردد، حتى زنان حائض كه از قضاى نماز معافند از قضاى روزه معاف نيستند.

و در آخرين جمله مى‏فرمايد:" تا خدا را به خاطر اينكه شما را هدايت كرده بزرگ بشمريد، و شايد شكر نعمتهاى او را بگذاريد" (وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ).

آرى شما بايد به خاطر آن همه هدايتها در مقام تعظيم پروردگار بر آئيد، و در مقابل آن همه نعمتها كه به شما بخشيده شكرگزارى كنيد.

قابل توجه اينكه مساله شكرگزارى را با كلمه" لعل" آورده است، ولى مساله بزرگداشت پروردگار را به طور قاطع ذكر كرده، اين تفاوت تعبير ممكن است به خاطر اين باشد كه انجام اين عبادت (روزه) به هر حال تعظيم مقام پروردگار است، اما شكر كه همان صرف كردن نعمتها در جاى خود و بهره‏گيرى از آثار و فلسفه‏هاى عملى روزه است شرائطى دارد كه تا آن شرائط حاصل نشود انجام نمى‏گيرد، و مهمترين آن شرائط اخلاص كامل و شناخت حقيقت روزه و آگاهى از فلسفه‏هاى آن است.

نكته‏ها:

اثرات تربيتى، اجتماعى، و بهداشتى روزه

روزه ابعاد گوناگونى دارد، و آثار فراوانى از نظر مادى و معنوى در وجود انسان مى‏گذارد، كه از همه مهمتر" بعد اخلاقى" و فلسفه تربيتى آن است.

از فوائد مهم روزه اين است كه روح انسان را" تلطيف"، و اراده انسان را" قوى"، و غرائز او را" تعديل" مى‏كند.                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 629

 روزه‏دار بايد در حال روزه با وجود گرسنگى و تشنگى از غذا و آب و همچنين لذت جنسى چشم بپوشد، و عملا ثابت كند كه او همچون حيوان در بند اصطبل و علف نيست، او مى‏تواند زمام نفس سركش را به دست گيرد، و بر هوسها و شهوات خود مسلط گردد.

در حقيقت بزرگترين فلسفه روزه همين اثر روحانى و معنوى آن است، انسانى كه انواع غذاها و نوشابه‏ها در اختيار دارد و هر لحظه تشنه و گرسنه شد به سراغ آن مى‏رود، همانند درختانى است كه در پناه ديوارهاى باغ بر لب نهرها مى‏رويند، اين درختان نازپرورده، بسيار كم مقاومت و كم‏دوامند، اگر چند روزى آب از پاى آنها قطع شود پژمرده مى‏شوند، و مى‏خشكند.

اما درختانى كه از لابلاى صخره‏ها در دل كوه‏ها و بيابانها مى‏رويند و نوازشگر شاخه‏هايشان از همان طفوليت طوفانهاى سخت، و آفتاب سوزان، و سرماى زمستان است، و با انواع محروميتها دست به گريبانند، محكم و با دوام و پر استقامت و سخت‏كوش و سخت‏جانند!.

روزه نيز با روح و جان انسان همين عمل را انجام مى‏دهد و با محدوديتهاى موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت مى‏بخشد، و چون غرائز سركش را كنترل مى‏كند بر قلب انسان نور و صفا مى‏پاشد.

خلاصه روزه انسان را از عالم حيوانيت ترقى داده و به جهان فرشتگان صعود مى‏دهد، جمله لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (باشد كه پرهيزگار شويد) اشاره به همه اين حقايق است.

و نيز حديث معروف

الصوم جنة من النار

:" روزه سپرى است در برابر آتش دوزخ" اشاره به همين موضوع است «1».

در حديث ديگرى از على ع مى‏خوانيم كه از پيامبر ص پرسيدند:

__________________________________________________

1- بحار الانوار جلد 96 صفحه 256.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 630

چه كنيم كه شيطان از ما دور شود؟ فرمود:

الصوم يسود وجهه، و الصدقة تكسر ظهره، و الحب فى اللَّه و المواظبة على العمل الصالح يقطع دابره، و الاستغفار يقطع وتينه

" روزه روى شيطان را سياه مى‏كند، و انفاق در راه خدا پشت او را مى‏شكند، و دوست داشتن به خاطر خدا، و مواظبت بر عمل صالح دنباله او را قطع مى‏كند، و استغفار رگ قلب او را مى‏برد"! «1».

در نهج البلاغه به هنگامى كه امير مؤمنان على ع فلسفه عبادات را بيان مى‏كند به روزه كه مى‏رسد چنين مى‏فرمايد:

و الصيام ابتلاء لاخلاص الخلق

:" خداوند روزه را از اين جهت تشريع فرموده كه روح اخلاص در مردم پرورش يابد"! «2».

و نيز در حديث ديگرى از پيامبر ص مى‏خوانيم:

ان للجنة بابا يدعى الريان لا يدخل فيها الا الصائمون

:" بهشت درى دارد به نام" ريان" (سيراب شده) كه تنها روزه‏داران از آن وارد مى‏شوند.

مرحوم صدوق در" معانى الاخبار" در شرح اين حديث مى‏نويسد انتخاب اين نام براى اين در بهشت به خاطر آن است كه بيشترين زحمت روزه دار از ناحيه عطش است، هنگامى كه روزه‏داران از اين در وارد مى‏شوند چنان سيراب مى‏گردند كه بعد از آن هرگز تشنه نخواهند شد «3».

اثر اجتماعى روزه

بر كسى پوشيده نيست. روزه يك درس مساوات و برابرى در ميان افراد اجتماع است، با انجام اين دستور مذهبى، افراد متمكن هم وضع گرسنگان و محرومان اجتماع را به طور محسوس در مى‏يابند، و هم

__________________________________________________

 1- بحار الانوار جلد 96 صفحه 255.

2- نهج البلاغه كلمات قصار شماره 252.

3- بحار الانوار جلد 96 صفحه 252.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 631

با صرفه‏جويى در غذاى شبانه روزى خود مى‏توانند به كمك آنها بشتابند.

البته ممكن است با توصيف حال گرسنگان و محرومان، سيران را متوجه حال گرسنگان ساخت، ولى اگر اين مساله جنبه حسى و عينى به خود بگيرد اثر ديگرى دارد، روزه به اين موضوع مهم اجتماعى رنگ حسى مى‏دهد، لذا در حديث معروفى از امام صادق ع نقل شده كه" هشام بن حكم" از علت تشريع روزه پرسيد، امام ع فرمود:

انما فرض اللَّه الصيام ليستوى به الغنى و الفقير و ذلك ان الغنى لم يكن ليجد مس الجوع فيرحم الفقير، و ان الغنى كلما اراد شيئا قدر عليه، فاراد اللَّه تعالى ان يسوى بين خلقه، و ان يذيق الغنى مس الجوع و الالم، ليرق على الضعيف و يرحم الجائع

:" روزه به اين دليل واجب شده است كه ميان فقير و غنى مساوات بر قرار گردد، و اين به خاطر آن است كه غنى طعم گرسنگى را بچشد و نسبت به فقير اداى حق كند، چرا كه اغنياء معمولا هر چه را بخواهند براى آنها فراهم است، خدا مى‏خواهد ميان بندگان خود مساوات باشد، و طعم گرسنگى و درد و رنج را به اغنياء بچشاند تا به ضعيفان و گرسنگان رحم كنند" «1».

راستى اگر كشورهاى ثروتمند جهان چند روز را در سال روزه بدارند و طعم گرسنگى را بچشند باز هم اينهمه گرسنه در جهان وجود خواهد داشت؟!

اثر بهداشتى و درمانى روزه

در طب امروز و همچنين طب قديم، اثر معجزه‏آساى" امساك" در درمان انواع بيماريها به ثبوت رسيده و قابل انكار نيست، كمتر طبيبى است كه در نوشته‏هاى خود اشاره‏اى به اين حقيقت نكرده باشد، زيرا مى‏دانيم عامل بسيارى از بيماريها

__________________________________________________

 1- وسائل الشيعه جلد 7 باب اول كتاب صوم صفحه 3.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 632

زياده روى در خوردن غذاهاى مختلف است، چون مواد اضافى، جذب نشده به صورت چربيهاى مزاحم در نقاط مختلف بدن، يا چربى و قند اضافى در خون باقى مى‏ماند، اين مواد اضافى در لابلاى عضلات بدن در واقع لجنزارهاى متعفنى براى پرورش انواع ميكربهاى بيمارى‏هاى عفونى است، و در اين حال بهترين راه براى مبارزه با اين بيماريها نابود كردن اين لجنزارها از طريق امساك و روزه است!.

روزه زباله‏ها و مواد اضافى و جذب نشده بدن را مى‏سوزاند، و در واقع بدن را" خانه تكانى" مى‏كند.

بعلاوه يك نوع استراحت قابل ملاحظه براى دستگاههاى گوارشى و عامل مؤثرى براى سرويس كردن آنها است، و با توجه به اينكه اين دستگاه از حساسترين دستگاههاى بدن است و در تمام سال به طور دائم مشغول كار است، اين استراحت براى آنها نهايت لزوم را دارد.

بديهى است شخص روزه‏دار طبق دستور اسلام به هنگام" افطار" و" سحور" نبايد در غذا افراط و زياده روى كند، تا از اين اثر بهداشتى نتيجه كامل بگيرد، در غير اين صورت ممكن است نتيجه بر عكس شود.

" الكسى سوفورين" دانشمند روسى در كتاب خود مى‏نويسد:

" درماناز طريق روزه فائده ويژه‏اى براى درمان كم خونى، ضعف روده‏ها التهاب بسيط و مزمن، دملهاى خارجى و داخلى، سل، اسكليروز، روماتيسم، نقرس، استسقاء، نوراستنى، عرق النساء، خراز (ريختگى پوست)، بيماريهاى چشم، مرض قند، بيماريهاى جلدى، بيماريهاى كليه، كبد و بيماريهاى ديگر دارد.

معالجهاز طريق امساك اختصاص به بيماريهاى فوق ندارد، بلكه بيماريهايى كه مربوط به اصول جسم انسان است و با سلولهاى جسم آميخته شده همانند:

سرطان سفليس، سل و طاعون را نيز شفا مى‏بخشد"! «1».

__________________________________________________

1- روزه روش نوين براى درمان بيماريها" صفحه 65 چاپ اول.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 633

در حديث معروفى پيغمبر ص اسلام مى‏فرمايد:"

صوموا تصحوا

":" روزه بگيريد تا سالم شويد" «1».

و در حديث معروف ديگر نيز از پيغمبر ص رسيده است"

المعدة بيت كل داء و الحمية راس كل دواء

":" معده خانه تمام دردها است و امساك بالاترين داروها"! (بحار الانوار جلد 14 قديم).

2- روزه در امتهاى پيشين

از تورات و انجيل فعلى نيز بر مى‏آيد كه روزه در ميان يهود و نصارى بوده و اقوام و ملل ديگر هنگام مواجه شدن با غم و اندوه روزه مى‏گرفته‏اند، چنان كه در" قاموس كتاب مقدس" آمده است:" روزه كليه در تمام اوقات، در ميان هر طائفه و هر ملت و مذهب، در موقع ورود اندوه و زحمت غير مترقبه، معمول بوده است" «2».

و نيز از تورات بر مى‏آيد كه موسى ع چهل روز روزه داشته است چنان كه مى‏خوانيم:" هنگام بر آمدنم به كوه كه لوحهاى سنگى يعنى لوحهاى عهدى كه خداوند با شما بست بگيرم آن گاه در كوه چهل روز و چهل شب ماندم نه نان خوردم و نه آب نوشيدم" «3».

و همچنين به هنگام توبه و طلب خشنودى خداوند، يهود روزه مى‏گرفتند:

" قوم يهود غالبا در موقعى كه فرصت يافته مى‏خواستند اظهار عجز و تواضع در حضور خدا نمايند روزه مى‏داشتند تا به گناهان خود اعتراف نموده بواسطه روزه و توبه، رضاى حضرت اقدس الهى را تحصيل نمايند" «4».

__________________________________________________

1- بحار الانوار جلد 96 صفحه 255.

2- قاموس كتاب مقدس صفحه 427.

 تورات سفر تثنيه فصل 9 شماره 9.3-

4- قاموس كتاب مقدس ص 428.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 634

" روزه اعظم با كفاره، محتمل است كه فقط روزه يك روز ساليانه مخصوص بود كه در ميان طائفه يهود مرسوم بود. البته روزه‏هاى موقتى ديگر نيز از براى يادگارى خرابى اورشليم و غيره مى‏داشتند" «1».

حضرت مسيح نيز چنان كه از" انجيل" استفاده مى‏شود چهل روز روزه داشته:" آن گاه عيسى از قوت روح به بيابان برده شد تا ابليس او را امتحان نمايد...

پس چهل شبانه روز روزه داشته عاقبة الامر گرسنه گرديد" «2».

و نيز از انجيل" لوقا" بر مى‏آيد كه حواريون مسيح نيز روزه مى‏گرفتند «3».

باز در قاموس كتاب مقدس آمده است:" بنا بر اين حيات حواريون و مؤمنين ايام گذشته عمرى مملو از انكار لذات و زحمات بى‏شمار و روزه دارى بود" «4».

به اين ترتيب اگر قرآن مى‏گويد" كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ" (همان گونه كه بر پيشينيان نوشته شد) شواهد تاريخى فراوانى دارد كه در منابع مذاهب ديگر- حتى بعد از تحريف- به چشم مى‏خورد.

3- امتياز ماه مبارك رمضان

اينكه ماه رمضان براى روزه گرفتن انتخاب شده بخاطر اين است كه اين ماه بر ساير ماهها برترى دارد، در آيه مورد بحث نكته برترى آن چنين بيان شده كه قرآن كتاب هدايت و راهنماى بشر كه" فرقان" است يعنى با دستورات و قوانين خود روشهاى صحيح را از ناصحيح جدا كرده و سعادت انسانها را تضمين نموده است در اين ماه نازل گرديده، و در روايات اسلامى نيز چنين آمده است كه همه كتابهاى

__________________________________________________

 قاموس كتاب مقدس ص 428. [.....]1-

 2- انجيل متى باب چهار شماره 1 و 2.

3- انجيل لوقا باب 5 شماره 33- 35.

 4- قاموس كتاب مقدس ص 428.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 635

بزرگ آسمانى" تورات"،" انجيل"،" زبور"،" صحف"، و" قرآن" همه در اين ماه نازل شده‏اند.

امام صادق ع مى‏فرمايد:" تورات" در ششم ماه مبارك رمضان و" انجيل" در دوازدهم و" زبور" در هيجدهم و" قرآن مجيد" در شب قدر نازل گرديده است «1».

به اين ترتيب ماه رمضان همواره ماه نزول كتابهاى بزرگ آسمانى و ماه تعليم و تربيت بوده است چرا كه تربيت و پرورش بدون تعليم و آموزش صحيح ممكن نيست، برنامه تربيتى روزه نيز بايد با آگاهى هر چه بيشتر و عميقتر از تعليمات آسمانى هماهنگ گردد، تا جسم و جان آدمى را از آلودگى گناه شستشو دهد.

در آخرين جمعه ماه شعبان پيامبر اسلام ص براى آماده ساختن ياران خود جهت استقبال از ماه مبارك رمضان خطبه‏اى خواند و اهميت اين ماه را چنين گوشزد نمود:

" اى مردم! ماه خدا با بركت، آمرزش و رحمت به سوى شما رو مى‏آورد.

اين ماه برترين ماهها است.

روزهاى آن برتر از روزهاى ديگر، و شبهاى آن بهترين شبها است، لحظات و ساعات اين ماه بهترين ساعات است.

ماهى است كه به ميهمانى خدا دعوت شده‏ايد و از كسانى كه مورد اكرام خدا هستند مى‏باشيد.

نفسهاى شما همچون تسبيح، خوابتان چون عبادت، اعمالتان مقبول، و دعايتان مستجاب است.

بنا بر اين با نيتهاى خالص و دلهاى پاك از خداوند بخواهيد تا شما را در روزه

__________________________________________________

1- وسائل الشيعه جلد 7 ابواب احكام شهر رمضان باب 18 حديث 16.

                        تفسير نمونه، ج‏1، ص: 636

داشتن و تلاوت قرآن در اين ماه توفيق دهد، چرا كه بدبخت كسى است كه از آمرزش الهى در اين ماه بزرگ محروم گردد.

با گرسنگى و تشنگى خويش در اين ماه به ياد گرسنگى و تشنگى رستاخيز باشيد، بر فقراء و بينوايان بخشش كنيد، پيران خويش را گرامى داريد، به خردسالان رحمت آوريد، پيوند خويشاوندى را محكم سازيد.

زبانهايتان را از گناه باز داريد، چشمان خويش را از آنچه نگاه‏كردنش حلال نيست بپوشانيد، گوشهاى خويش را از آنچه شنيدنش حرام است فرا گيريد بر يتيمان مردم شفقت و محبت كنيد، تا با يتيمان شما چنين كنند ..." «1».

4- قاعده لا حرج

در آيات فوق اشاره‏اى به اين نكته شده بود كه خدا بر شما آسان مى‏گيرد و نمى‏خواهد به زحمت بيفتيد، مسلما اين اشاره در اينجا ناظر به مساله روزه و فوائد آن و حكم مسافر و بيمار است، ولى با توجه به كلى بودن از آن يك قاعده عمومى نسبت به تمام احكام اسلامى استفاده مى‏شود و از مدارك قاعده معروف

__________________________________________________

فقال ايها الناس انه قد اقبل اليكم شهر اللَّه بالبركة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند اللَّه افضل الشهور، و ايامه افضل الايام، و لياليه افضل الليالى، و ساعاته افضل الساعات، هو شهر دعيتم فيه الى ضيافة اللَّه، و جعلتم فيه من اهل كرامة اللَّه، انفاسكم فيه تسبيح، و نومكم فيه عبادة، و عملكم فيه مقبول، و دعائكم فيه مستجاب، فاسئلوا اللَّه ربكم بنيات صادقة، و قلوب طاهرة ان يوفقكم لصيامه و تلاوة كتابه، فان الشقى من حرم غفران اللَّه فى هذا الشهر العظيم، و اذكروا بجوعكم و عطشكم فيه جرع يوم القيمة و عطشه، و تصدقوا على فقرائكم و مساكينكم، و وقروا كباركم، و ارحموا صغاركم، و صلوا ارحامكم، و احفظوا السنتكم، و غضوا عما لا يحل النظر اليه ابصاركم، و عما لا يحل الاستماع اليه اسماعكم، و تحننوا على ايتام الناس يتحنن على ايتامكم...

 وسائل الشيعه جلد هفتم حديث 20 باب 18 من ابواب احكام شهر رمضان .

اما درماه مبارک رمضان چه باید بخوریم وچگونه باید بخوریم

روزه گرفتن در ماه مبارك رمضان منافع معنوي، فيزيكي، روحي و اجتماعي به همراه دارد، ضمن اينكه بايد رعايت نكات پزشكي و نحوه تغذيه نيز مورد توجه قرار گيرد. بنابراين نياز به مصرف غذاي زياد هنگام افطار و سحر نيست، بلكه آنچه مهم است نحوه رژيم غذايي در اين ماه است. بدن مكانيسم هاي تنظيم كننده اي دارد كه در طي روزه داري فعال مي شوند و سوخته شدن مؤثر چربي بدن در اين ماه رخ مي دهد. يك رژيم غذايي متعادل براي حفظ سلامت و فعاليت فرد در طي ماه رمضان كافي است.
 

درما ه مبارک رمضان اول بایستی روش غذاخوردن را کاملا مراعات کرد یعنی اول افطاری آنهای که طبعشان گرم است یک لیوان شربت عسل را با لیموترش تازه جرعه جرعه با فاصله 5 دقیقه میل کنند

آنهایکه از طبع سردی برخوردار هستند با یک لیوان آب گرم بادوقاشق غذاخوری گلاب وخرما افطار خود را جرعه جرعه باز کنند .وسپس به عبادتشان پرداخته وبیست دقیقه دیگر اگر چاق هستند وبدن گرم ویبوست ندارند از غذاهای گیاهی پختنی وخام گیاهی می توانند استفاده نمایند بجایی گوشت از قارچ استفاده کنند.

آنهایی که چاق نیستند از غذاهای معمولی ولی نسبت به روزهای قبل کمتر استفاده نمایند تا سنگین نشوند .

 یک ونیم ساعت دیگر از مایعات تا سحری می توانند سه الی جهار لیوان استفاده کنند . مثل آب میوه های طبیعی ودم نوش ها نسبت به طبع ومزاج خودشان

از میوهای فصل می توان به مقدار کم استفاده کرد طوری که هنگام خواب احساس سنگینی نکنند.

سحری : کسانیکه در طول روز کار سنگینی دارند به محض بیدار شدن برای سحری اول یکی دولیوان مایعات میل کنند بیست دقیقه دیگر غذابخورند اگر احساس تشنگی کردند آب جوشیده ولرم شده نیم ساعت بعد بخورند .

آنهایکه کار سنگین ندارند از غذاهای خام گیاهی ومیوه ها استفاده کرده وآب  وشربت عسل نیز می توانند استفاده کنند.

درماه مبارک رمضان برای اینکه تشنه نشویم بایستی ازغذاهای غذاهای صفرازا مثل چب وغذاهای پر نمک وفلفل اجتناب کرد .

تا حرارت کبد بلا نرود وتشنگی قالب نگردد.

دراین ماه آنهایی که می خواهند غذای پختنی بخورند بایستی بیشتر آش ها را به برنج وغذاهای سفت ترجیح داده تا آب بدنشان کشیده نشود. از خوردن ذولبیا وبامیه اکیدا خودداری شود که علاوه برتشنگی عفونت ها را درپی دارد چون هم مواد آنها غیر سالم است وهم سرخ شده است بهتر است درحین خواب دو عدد خرما میل شود.

از عرقیجات بیشتر نسبت به طبع ومزاج استفاده شود.

 در وقت سحر می توان با چند عدد خرما يا انجير و يک عدد ميوه روز را سپری کرد و در صورت استفاده از فرآورده های حيوانی به حداقل قناعت کرد.

در اين ماه بهتر است که از عسل و ليمو ترش تاره و يخ استفاده کرد و از ماست و دوغ دوری کرد.زيرا بهترين غذای مغز عسل بوده و می تواند به تفکر کمک کند ولی ماست فعاليت های مغزی را به حداقل می رساند.

بهترين غذای افطار شيرينی جات طبيعی است که خداوند متعال از آن ها بعنوان شفا و رزق حسن نام می برد! زيرا اگر بخواهيم به مساله علمی آن بپردازيم مساله بسيار جالب خواهد شد!

زندگی و حيات انسان و تصميم گيری وی با مغز می باشد، که غذای مغز گلوکز خالص است. خداوند متعال در رزق حسن اين نوع قند ها را قرار داده است که انسان مومن به زحمت نيفتد و بتواند براحتی راه حق و حقيقت را بپيمايد!